Koncepcja plastyczna ekspozycji Muzeum w Ossowie - założenia i wytyczne


(Wersja do pobrania znajduje się w linku*)

 

 

Spis treści:

Rozdział I 

1. Cel Muzeum

2. Odbiorcy Muzeum

3. Lokalizacja Muzeum

4. Inicjatorzy budowy Muzeum

Rozdział II 

1. Koncepcja funkcjonalno-architektoniczna Muzeum

2. Lokalizacja i zagospodarowanie terenu wynikające

    z koncepcji funkcjonalno-architektonicznej

3. Układ i funkcja budynku wynikające

    z koncepcji funkcjonalno-architektonicznej

4. Ekspozycja – ogólne uwarunkowania przestrzenne

   wynikające z koncepcji funkcjonalno-architektonicznej

5. Dostosowanie przestrzeni ekspozycyjnej do osób niepełnosprawnych

Rozdział III 

1. Oczekiwany zakres prac konkursowych

2. Podstawowe kryteria oceny

Rozdział IV 

1. Ekspozycja – założenia główne

2. Struktura narracyjna ekspozycji

3. Kluczowe wątki narracji

Rozdział V 

 

 

Rozdział I

 

1.      Cel Muzeum

Muzeum w Ossowie ma stać się nowoczesnym ośrodkiem edukacyjno-kulturalnym, w którym w sposób ciekawy i efektowny, dostosowany do współczesnego odbiorcy przedstawiona będzie historia wielkiego polskiego zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej. Opowieść prowadzona w Muzeum powinna być skierowana do zwiedzających z Polski, ale i zza granicy.

W Muzeum historia ta powinna być wpisana w odpowiedni kontekst dziejowy, geopolityczny i kulturowy, który ma pobudzać w odbiorcy refleksję nad wydarzeniami 1920 roku, które rozegrały się w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem istoty i wagi Bitwy Warszawskiej oraz walk w Ossowie.

Przy czym u zwiedzającego z Polski opowiedziana historia powinna budować patriotyzm i poczucie dumy z osiągnięć swoich przodków, którym zawdzięcza zwycięstwo nad bolszewicką Rosją i wszystko co się z tym wiąże po tym wydarzeniu (niepodległość, rozwój społeczny, cywilizacyjny, techniczny etc.) oraz potencjał kulturotwórczy, w Polsce i w świadomości Polaków. Ma to służyć temu, by odbiorca w sposób pozytywny i optymistyczny identyfikował się z tamtym zwycięstwem, ojczyzną, swoimi przodkami i teraźniejszymi współobywatelami, w myśl zasady, że tylko ludzie zakorzenieni w historii i świadomi jej znaczenia, którzy są dumni ze swego narodu i którzy szczycą się oraz chlubią dokonaniami przodków, mają w sobie dość siły, by stawić czoło współczesnym wyzwaniom. Przekaz kluczowy ujęty w sposób hasłowy skierowany do odbiorcy z kraju mógłby brzmieć „Potrafimy zwyciężać – Potrafiliśmy to kiedyś, potrafimy i teraz!”

U zwiedzającego z zagranicy opowieść przedstawiona w Muzeum powinna służyć wzbogaceniu wiedzy o Polsce oraz Jej dokonaniom w krytycznej sytuacji międzynarodowej po I wojnie światowej. Ogólny przekaz kluczowy ujęty w sposób hasłowy mógłby brzmieć „Nie po raz pierwszy i nie ostatni Polacy pomogli ocalić Zachód.”

Opowieść także powinna wprowadzać w poznanie etosu polskiej armii w odrodzonej Rzeczpospolitej, którego Bitwa Warszawska była swego rodzaju początkiem.

Muzeum mabyć zatem unikatowym w skali Polski miejscem, gdzie utrwalać się będzie pamięć i wiedzę o wydarzeniach lat 1919 – 1921, wojnie polsko – bolszewickiej w obronie niepodległości Rzeczypospolitej i ówczesnej postawie narodu polskiego oraz kontekście międzynarodowym ówczesnych wydarzeń, zwłaszcza w aspekcie rodzącego się totalitaryzmu komunistycznego w Rosji i Europie. Przyszłe Muzeum ma propagować wiedzę o wielkości polskiego zwycięstwa w tej wojnie, jego wymiarze historycznym, politycznym, moralnym i duchowym. Główną kanwą do tej działalności są wydarzenia Bitwy Warszawskiej 1920 r. oraz Bój pod Ossowem.

 

Muzeum służyć ma budowie dumy narodowej, optymizmu i wiary we własne siły Polaków, a także uświadamiać znaczenie polskiego zwycięstwa w tamtej wojnie dla losów Rzeczypospolitej, współczesnych i przyszłych pokoleń Polaków oraz Europy. Ideą przewodnią, która będzie fundamentem działalności Muzeum jest Zwycięstwo.

 

Instytucja ma za zadanie upowszechniać dziedzictwo historyczne i walory turystyczne Ossowa, w szczególności odnoszące się do wydarzeń związanych z wojną polsko-bolszewicką, Bitwą Warszawską 1920 roku i Bojem pod Ossowem.

 

 

2.      Odbiorcy Muzeum

  • ·         grupa najmłodsza – do wieku wczesnoszkolnego – formy przekazu i poznania dostosowane do ich poziomu wrażliwości i możliwości percepcyjnych,

  • ·         grupa młodzieży gimnazjalnej i licealnej – młodzież zwiedza muzeum

z przewodnikiem,

  • ·         studenci, młodzież akademicka i doktoranci – specjalne zajęcia i wykłady tematyczne
  • ·         nauczyciele – seminaria, konferencje i szkolenia dla pedagogów,
  • ·         seniorzy,
  • ·         historycy zawodowi oraz pasjonaci historii,
  • ·         rodziny z dziećmi,
  • ·         turyści polscy i zagraniczni,
  • ·         osoby niepełnosprawne,

 

3.      Lokalizacja Muzeum

Planowane Muzeum umieszczone będzie na terenie Parku Kulturowego „Ossów – Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku”, który znajduje się we wsi Ossów na terenie gminy Wołomin.

 

Na terenie Ossowa w kwietniu 2009 roku gminy Wołomin i Zielonka powołały do życia pierwszy na Mazowszu park kulturowy - „Ossów Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku”. Celem istnienia Parku jest ochrona wartości kulturowych obszaru działań bojowych pod Ossowem i Leśniakowizną, które miały tam miejsce 13-14 sierpnia 1920 r. w czasie wojny polsko – bolszewickiej.  Celem powołania Parku było m.in. utworzenie zintegrowanego systemu ochrony i upamiętnienia pobojowisk, pól bitewnych i zabytków Bitwy Warszawskiej 1920 r. wraz z docelowym centrum informacji historyczno-turystycznej z siedzibą w Ossowie. Rolę tego centrum ma przejąć w przyszłości Muzeum w Ossowie.

 

Park Kulturowy „Ossów Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku” obecnie stanowi wstęp do poznania historii Bitwy Warszawskiej oraz działania na jego terenie mają zmierzać do tego, aby miejsce to stało się pierwszym i najważniejszym w bezpośrednim sąsiedztwie Warszawy etapem do zwiedzenia miejsc związanych z wojną polsko - bolszewicką.

 

Na terenie Parku znajduje się m.in. cmentarz poległych w 1920 roku wraz z kaplicą, upamiętnienie w postaci krzyża miejsca śmierci ks. Ignacego Skorupki oraz pawilon ekspozycyjny, w którym można zapoznać się z historią Bitwy Warszawskiej. Tu także co roku w rocznicę Bitwy Warszawskiej odbywają się centralne obchody polskiego zwycięstwa 1920 roku zwanego „Cudem nad Wisłą”.

 

Park Kulturowy jest atrakcyjny także pod względem turystyki przyrodniczej i rekreacyjnej. Od 2 maja 2013 roku działa tu darmowa wypożyczalnia rowerów, na których turyści mogą zwiedzać Park.

 

4.      Inicjatorzy budowy Muzeum

 

Liderem przedsięwzięcia jest Gmina Wołomin, która koordynuje działania na rzecz budowy Muzeum na terenie Ossowa. Aby zrealizować ten cel, samorząd wołomiński powołał do życia w 2012 roku Samorządową Instytucję Kultury.

 

Samorządowa Instytucja Kultury „Park Kulturowy -Ossów – Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku” powstała, by popularyzować historię wielkiego polskiego zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej. Powstanie Instytucji nadało ramy organizacyjne działalności edukacyjnej i kulturalnej na terenie Parku Kulturowego.

 

Patronem Instytucji jest ksiądz Ignacy Skorupka, który poległ w Ossowie 14 sierpnia podczas walk z bolszewikami.

 

Instytucja jest organizatorem konkursu na opracowanie koncepcji aranżacji plastycznej Muzeum w Ossowie.

 

 

Rozdział II

 

1.      Koncepcja funkcjonalno-architektoniczna Muzeum

Koncepcja funkcjonalno-architektoniczna Muzeum w Ossowie została stworzona przez firmę „Arkon Atelier” Sp. z o.o. z Gdańska w 2013 roku. Jej autorem jest zespół pod kierownictwem dr inż. arch. Ewy Brach.

2.      Lokalizacja i zagospodarowanie terenu wynikające z koncepcji funkcjonalno-architektonicznej

 

Budynek Muzeum zlokalizowano na podłużnej działce, która od południa styka się z główną ulicą Ossowa. Dominantą przestrzenną wsi jest obecnie budynek szkoły. Muzeum będzie stanowiło przeciwwagę kubaturową.

 

Aby dać znacznej kubaturze budynku dystans od regularnej niskiej pierzei istniejącej zabudowy odsunięto ją na odległość tylnej linii zabudowy, linii ukształtowanej przez budynki gospodarcze. Dzięki temu powstał przed budynkiem plac, który będzie pełnił role reprezentacyjne i funkcje „przystanku” dla wysiadających z autokaru lub samochodu osobowego. Plac służyć także będzie do odpoczynku, zatrzymania zwiedzającego przed wycieczką terenową, będzie początkiem lub końcem zwiedzania Muzeum i Parku Kulturowego.

 

Wejście do Muzeum znajduje się w szklanym przecięciu frontowej elewacji. Wyjście na pole Boju umieszczono w przeziernym uskoku. Oba podkreślono prostymi portalami.

 

Od strony wschodniej znajduje się trójdzielna ścieżka piesza z ekspozycją plenerową prowadząca na zewnątrz działki, w stronę krzyża ks. Skorupki. Ścieżka a właściwie 3 różne nawierzchnie biegnące równolegle do ściany budynku służą: środkowa do przemieszczania się, boczne do ustawienia wystawy czasowej.

 

Teren od strony zachodniej i wschodniej ograniczono dwumetrowym murem, który może być wykorzystywany do różnego rodzaju działań plastycznych i ekspozycyjnych. Mur może być miejscem ekspozycji plenerowej, np.: zdjęć, tablic, replik drobnego uzbrojenia, może stać się tłem dla instalacji przestrzennych, może być wykorzystywany do tworzenia okazjonalnych murali. Pełni też rolę parawanu i oddziela teren ekspozycji od zabudowy mieszkaniowej.

 

 

 

Dane liczbowe:

·         Powierzchnia działki                                                 ± 5.996,0 m2

·         Powierzchnia zabudowy                                           1.573,6 m2

·         Powierzchnia użytkowa                                            2.817m2

·         Powierzchnia ekspozycji                                           997 m2

·         + taras widokowy                                                      326 m2

·         Powierzchnie utwardzone                                         3.251,1 m2 

 

·         W tym:                       20 miejsc postojowych dla samochodów osobowych

2 miejsca postojowe dla niepełnosprawnych

3 miejsca postojowe dla autokarów

 

·         Powierzchnia zieleni                                                 1.046,0 m2

 

3.   Układ i funkcja budynku wynikające z koncepcji funkcjonalno-architektonicznej

 

 

Budynek Muzeum składa się z sześciu nieregularnych, dynamicznych figur, których niespokojny obrys ma wskazywać kierunek przemieszczania się polskich oddziałów. Ruchowi oddziałów – pawilony, towarzyszy obserwacja pola Boju – szklany świetlik jasny i smukły jak szybkie spojrzenie w kierunku nieprzyjaciela. W ostatnim pawilonie gubi się zasada wyraźnego podziału pawilonu i świetlika, dla pełniejszego pokazania dumy ze zwycięstwa i wolności.

 

Dla wzmocnienia tego działania zaproponowano duże przeszklenie, które może być przesłaniane na potrzeby ekspozycji pionowymi żaluzjami. Wewnątrz budynku, na obu kondygnacjach, poprowadzono wyraźny ciąg komunikacyjny, którym przemieszczają się zwiedzający i na który trafiają wychodząc z każdej przestrzeni muzealnej. Fragmenty ciągu znajdują się również na zakończeniach świetlików łącząc zamkniętą przestrzeń wewnętrznej ekspozycji z ekspozycją plenerową i polami ossowskimi.

 

Pawilon podzielony jest na dwie przestrzenie – ekspozycyjną i pomocniczą, którym odpowiada adekwatne do nich ukształtowanie wnętrza. Pierwsza jest zamknięta nieprzeziernymi ścianami, gdzie podświetlenie ekspozycji pełni najważniejszą rolę, druga w zależności od funkcji posiada doświetlenie światłem naturalnym. Każdy pawilon posiada komunikację pionową - klatkę schodową, w pierwszym i ostatnim umieszczono windy. Założono, że taki układ wewnętrzny pawilonów pozwoli na swobodne zagospodarowanie przestrzeni Muzeum i poprowadzenie równolegle kilku ścieżek zwiedzania.

 

Poprzecznemu „bojowemu” podziałowi budynku towarzyszy podział podłużny o charakterze funkcjonalnym, gdzie jedna strona  (wschodnia) służy ekspozycjom stałym i czasowym, konferencjom, wernisażom, druga (zachodnia) stanowi miejsce dla  merytorycznej obsługi Muzeum, mieści pomieszczenia pracowników, pracownie konserwacji zbiorów, magazyny. Podział ten widoczny jest też w zagospodarowaniu podłużnej, zorientowanej północ-południe, działki.

 

Dwa portale z symetrycznie ustawionych smukłych pylonów akcentują główne wejście do budynku i symboliczne wyjście w kierunku pola Boju.  

 

Budynek Muzeum składa się z trzech modułów przedzielonych świetlikami – w modułach odbywa się podstawowa ścieżka zwiedzania – chronologiczna i tematyczna, dodatkowo w częściach poza ekspozycją  stałą lub czasową moduły pełnią następujące funkcje:

           

 

moduł 1, pawilon 1:

·         parter – strefa wejścia: informacja z kasą biletową, szatnia, sklep z pamiątkami, sanitariaty, komunikacja pionowa, przestrzeń ekspozycji czasowych,

·         piętro – przestrzeń ekspozycji czasowych i strefa administracyjna

 

moduł 2, pawilon 2:

·         parter – ekspozycja stała i strefa administracyjna

·         piętro - posiada zespół pomieszczeń ogólnodostępnych uzupełniających funkcje edukacyjne: bibliotekę z czytelnią, salę projekcyjną, salę aktywności umysłowej dla dzieci. Pomieszczenie biblioteki zostało połączone z czytelnią.

 

moduł 3, pawilon 3:

·         parter – ekspozycja stała w dwukondygnacyjnej otwartej na zewnątrz przestrzeni,

·         piętro – antresola  ekspozycyjna z salami multimedialnymi i kładką widokową,

·         II piętro – na ostatniej, trzeciej kondygnacji, z panoramą na pole Boju pod Ossowem, zlokalizowano kawiarnię z tarasem widokowym.

 

Świetliki pomiędzy modułami 1,2,3 na parterze pełnią funkcję stałej ekspozycji muzealnej wraz z elementami rekonstrukcji historycznych.

W ciągu ekspozycyjnym znajdują się także pomieszczenia magazynowe, jednakże jedynie fragmenty oznaczone kolorem pomarańczowym, opisane jako „ekspozycje stałe” są przedmiotem konkursu (parter).

 

 

4. Ekspozycja – ogólne uwarunkowania przestrzenne wynikające z koncepcji funkcjonalno-        architektonicznej

 

Koncepcja aranżacji plastycznej powinna zakładać, iż na ekspozycji znajdą się przedmioty zabytkowe, dokumenty archiwalne, fotografie oraz multimedia i repliki, do których należy zaprojektować adekwatne gabloty.

 

Sale wystaw stałych i czasowych charakteryzować będą się małą ilością filarów podpierających strop oraz będą pozbawione oświetlenia naturalnego. Rozwiązanie takie pozwoli dowolnie planować przestrzeń a sztuczne oświetlenie budować nastrój wystawy oraz pozwoli na dowolne aranżowanie świateł i przestrzeni.

 

Sale posiadać będą system ogrzewania i klimatyzacji utrzymujący stale określone dla poszczególnych części ekspozycji parametry – temperaturę i wilgotność.Konstrukcja zapewni odpowiednio wysoką wytrzymałości stropów, które przeniosą duże obciążenia w przestrzeni wystawienniczej.

 

Sposoby doświetlenia poszczególnych pomieszczeń będą dostosowane do charakteru ekspozycji. Należy również wziąć pod uwagę ogólne założenia przestrzenne i wystawiennicze budujące nastrój i kierunkujące odbiór. Chodzi tu o ruch zwiedzających, to jest  „przemieszczenie” ich z części zamkniętej nieoświetlonej aranżowanej światłem sztucznym do części doświetlonej pośrednio, bezpośrednio, wreszcie częściowo domkniętej optycznie na krawędzi ekspozycji plenerowej oraz wolnej przestrzeni plenerowej z umieszczonymi w niej częściowo osłoniętymi bądź nieosłoniętymi eksponatami.

 

Ten efekt „rozprężenia” dotyczyć powinien również odległości pomiędzy eksponatami. Architektura na pograniczu „wnętrza” i „zewnętrza” powinna temu sprzyjać. Również zastosowane detale i formy architektoniczne będące w bezpośrednim sąsiedztwie dużych eksponatów plenerowych nie powinny konkurować z nimi, raczej stanowić neutralne, a w wypadku rozwiązań plenerowych – naturalne tło.

 

 

Na całości ekspozycji znajdzie się rozbudowany system podłóg technicznych umożliwiających zasilanie w energię elektryczną i podłączanie multimediów w dowolnym miejscu powierzchni.

 

W koncepcji funkcjonalno – architektonicznej przewidziano sposób przemieszczania się po budynku następująco:

·         ekspozycja stała – przejście wyznaczoną ścieżką od początku do końca aż na taras widokowy z kawiarnią (korzystanie z windy lub klatki schodowej)

·         w trakcie zwiedzania będzie istnieć możliwość przejścia także do strefy edukacyjnej, konferencyjnej, biblioteki i czytelni oraz strefy dla dzieci

·         ponadto będzie możliwość przejścia do sali ekspozycji czasowej – zejście do holu na początku ścieżki zwiedzania

 

Ścieżka plenerowa oraz wejście na taras widokowy:

·         z prawej strony budynku przewiduje się ciąg komunikacyjny z murem przeznaczonym na murale, aż do przejścia na plac poza Muzeum – tam znajdzie się instalacja „Bitwy Warszawskiej” także widoczna z ekspozycji stałej

·         tą samą drogą będzie możliwość bezpośredniego dojścia na taras widokowy i do kawiarni

 

W rozwiązaniu tym zawarty został pomysł na połączenie i skomunikowanie wnętrza budynku i jego otoczenia poprzez wgląd na mural i ścieżkę plenerową zakończone instalacją i widokiem na pole Boju.

 

 

Od układu drogi zwiedzania będzie zależeć jej czytelność, satysfakcja widza, możliwość zobaczenia całości zbiorów bądź wybranej ich części, albo szybkiego zapoznania się z najbardziej wartościowymi eksponatami.

 

 

 

Ścieżka zwiedzania w ogólnym założeniu będzie wyglądać w następujący sposób:

 

·         strefa wejściowa, hall, szatnia, kasa, ogólna informacja o Muzeum i ekspozycji;

·         pierwszy blok tematyczny ekspozycji stałej – wprowadzenie w kontekst historyczny Boju pod Ossowem;

·         pierwszy świetlik – dwa aneksy rekonstrukcyjne oraz widok na mural na zewnątrz budynku;

·         drugi blok tematyczny ekspozycji stałej – Bitwa Warszawska;

·         drugi świetlik – dwa aneksy rekonstrukcyjne oraz widok na mural;

·         trzeci blok tematyczny ekspozycji stałej – wojna polsko-bolszewicka;

·         antresola ekspozycyjna – kontekst współczesny, daty, najważniejsze współczesne  wydarzenia w historii Polski od 1920 roku pokazujące łączność pokoleń w ich walce z komunizmem (m.in. 1939 – 1944, Żołnierze Polskiego Podziemia Niepodległościowego (Żołnierze Wyklęci), Powstanie Poznańskie 1956, Polski Grudzień 1970, Solidarność 1980);

·         po lewej wejście do sal multimedialnych;

·         dalej przejście na antresolę widokową oraz taras z kawiarnią.

 

    5.   Dostosowanie przestrzeni ekspozycyjnej do osób niepełnosprawnych

 

Obiekt zapewni dostęp na wszystkie kondygnacje osobom niepełnosprawnym poprzez komunikację pionową windami zlokalizowanymi w pawilonach 1. i 3. Na zewnętrznej ścieżce przewiduje się ustawienie dotykowej makiety terenu Parku Kulturowego z oznaczeniem najważniejszych elementów scenariusza zwiedzania oraz ławki odsłuchowej na placu reprezentacyjnym. Wewnątrz część multimediów i rekonstrukcji zostanie przystosowana do wrażeniowego odbioru słuchowego lub dotykowego.

 

W projekcie zakłada się, że większość ekspozycji jest dostępna dla zwiedzających z różnymi typami niepełnosprawności w sposób bezpośredni, bez specjalnych ułatwień, czy ingerencji ze strony pracowników obsługujących wystawy, z wykorzystaniem dodatkowych urządzeń (np. urządzenia mobilne dla osób z dysfunkcją słuchu i wzroku).

 

Projektowane ciągi komunikacyjne na ekspozycji będą dostosowane do wózków inwalidzkich (w tym elektrycznych). Układ ścian oraz pozostałych elementów ekspozycyjnych będzie pozwalać na swobodne poruszanie się (oraz zakręcanie) osób na wózkach inwalidzkich. Przewidziano zastosowanie posadzek antypoślizgowych, nie przewiduje się progów i nierówności podłóg tworzących bariery dla poruszania się wózków inwalidzkich. Wysokość posadowienia eksponatów oraz czytelność grafik jest dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych ruchowo.

 

Ekspozycja będzie miała charakter multisensoryczny – w jej przestrzeń wpisane zostaną elementy, które pozwalają na percepcję przy pomocy dotyku i słuchu. Ekspozycje uzupełnią obiekty przeznaczone do percepcji dotykowej, a także: opisy do wystawy w języku Braille’a, ekrany dotykowe z opisami dźwiękowymi do wystawy dla osób niewidomych, ekrany dotykowe z tekstem i zdjęciami dostosowanymi do odbioru przez osoby słabowidzące. Zróżnicowanie wysokości podłogi (cokoły dla dzieci).

 

Osoby niepełnosprawne będą mogły uzyskać swobodny dostęp do ekspozycji dzięki zastosowaniu głębokich cokołów wokół punktów ekspozycyjnych, umożliwiających postój wózków inwalidzkich, bądź specjalnej przestrzeni „objazdu”. Projektowane multimedia uwzględnią ograniczenia osób niedowidzących i poruszających się na wózkach inwalidzkich. Ekrany dotykowe spełnią potrzeby użytkowników niedowidzących oraz o ograniczonej sprawności manualnej.

 

 

 

Rozdział III

 

1.      Oczekiwany zakres prac konkursowych na koncepcję aranżacji plastycznej Muzeum w Ossowie


Na potrzeby Konkursu jego uczestnicy proszeni są o opracowanie wybranych elementów planowanej ekspozycji stałej (wizualizacja i opis):

·         układu funkcjonalno-przestrzennego całości ekspozycji,

·         zarysu koncepcji plastyczno-przestrzennej „kręgu” Bój pod Ossowem

·         koncepcji przestrzeni 2 kluczowych elementów narracji (wybranych z poniższych)

·         koncepcji przestrzeni do wyboru:

§  placu reprezentacyjnego,

§  ścieżki plenerowej

§  wyjścia na Pole Boju pod Ossowem (instalacja Bitwy Warszawskiej)

·         koncepcji przestrzeni wybranego świetlika (rozwiązania merytoryczno-plastyczne)

 

2.      Podstawowe kryteria oceny

 

 

·         Trafna interpretacja przestrzeni i miejsca

·         Funkcjonalne aspekty ekspozycji i aranżacji wnętrza wynikające z koncepcji

·         Zaproponowanie metod interakcji zwiedzających z ekspozycją

·         Określenie zgodnych z realiami współczesnego światowego muzealnictwa proporcji pomiędzy muzealiami a instalacjami tematycznymi opartymi np. o technologie multimedialne lub repliki

·         Zapewnienie optymalnej przepustowości zwiedzających

·         Zbieżność ww. ogólnych założeń programowych, funkcjonalnych i edukacyjnych Muzeum z zaproponowanymi rozwiązaniami

 

 

 

Rozdział IV

 

 

1.      Ekspozycja – założenia główne

Ekspozycja powinna mocno oddziaływać na zwiedzającego poprzez użyte środki wystawiennicze i architektoniczne. Można to próbować osiągnąć dzięki przedstawieniu propozycji odpowiednich podziałów przestrzeni, wymuszeniu kierunku ścieżki zwiedzania, kolorystyki wnętrz, układu gablot, dioram i innych zastosowanych elementów, jak np. grafiki wielkopowierzchniowe, efekty świetlne i dźwiękowe, etc.

Ekspozycja powinna utrwalać świadomość, że w 1920 roku miało miejsce wydarzenie epokowe, które w wielkim stopniu determinowało losy nie tylko Polski i Polaków, ale wpłynęło na losy świata. Ma to na celu przyczynienie się do edukowania i kształtowania wrażliwości patriotycznej, świadomości tradycji, wartości i siły Polaków. Istotną cechą narracji ma stanowić kontekst „starcia cywilizacji” oraz prawdziwego oblicza totalitaryzmu komunistycznego, z którym przyszło Polakom walczyć.

Ekspozycja powinna zawierać wątki i odniesienia pokazujące, iż w 1920 roku, szczególnie w Boju pod Ossowem, nastąpił symboliczny początek zwycięskiej walki Polaków z komunizmem, której ostatnim decydującym akordem był rok 1980 i fenomen „Solidarności”, dzięki któremu Polska odzyskała niepodległość, wróciła do Europy i przyczyniła się do obalenia komunizmu na Starym Kontynencie dając wolność narodom za „żelazną kurtyną”. Opowieść o roku 1920 powinna być elementem konstytuującym istotę polskiego Zwycięstwa, które na początku XX w.  ocaliło Zachód, a siła płynąca z „1920” wyzwoliła Wschód u progu XXI w.

Zatem w zamierzeniu organizatora poprzez wystawy stałe i okresowe w Muzeum znajdzie się miejsce nie tylko na opowieść poświęconą wojnie polsko-bolszewickiej, ale i późniejszej walce Polaków z komunizmem oraz przemianom wolnościowym XX w. w Polsce i Europie, oraz kształtowaniu się tożsamości narodowej.

Planowana wystawa powinna być interaktywna,  opowiadać historię w sposób ciekawy, przystępny i zrozumiały dla wszystkich odbiorców. Powinna angażować zwiedzających emocjonalnie i intelektualnie. Uczucie zaskoczenia, impuls do refleksji, pobudzenie ciekawości czy chęć pogłębienia wiedzy powinny być stale utrzymywane u odbiorcy.

Poprzez sposoby wystawiennicze i narracje, ekspozycja nie powinna opierać się jedynie na militarnym wymiarze opowiadanej historii. Dotyczy to przede wszystkim przestrzeni świetlików. 

Koncepcja aranżacji plastycznej powinna przewidzieć i zachować  zgodne z realiami współczesnego muzealnictwa proporcje w ekspozycji pomiędzy muzealiami a instalacjami tematycznymi opartymi np. o technologie multimedialne lub repliki.

Organizator przewiduje interaktywność multimedialnej części ekspozycji na najwyższym możliwym poziomie oraz jej ewolucję w miarę ogólnego i dostępnego postępu technologicznego. Każdy zwiedzający będzie mógł „uczestniczyć autorsko” w niektórych tematycznych częściach wystawy, przy pomocy urządzeń multimedialnych (tablet, smartfon, itp.). Instalacje zatem powinny spełniać wymóg powiązania z obszernymi bazami danych umożliwiającymi interaktywność oraz pogłębioną prezentację treści.

Organizator zamierza prezentować historię w wymiarze ogólnym i większych zbiorowości, ale także za pomocą zindywidualizowanej narracji, np. z perspektywy losów jednostek, rodzin, grup społecznych, jednostek wojskowych itp.

 

Podstawowe wyróżniki emocjonalne ekspozycji to: Zwycięstwo, Duma, Radość, Wolność, Solidarność.

 

2.      Struktura narracyjna ekspozycji

 

Punktem wyjścia dla przedstawienia symbolicznej struktury ekspozycji jest białoczerwona kokarda, która była znakiem rozpoznawczym Armii Ochotniczej walczącej z bolszewikami. Środek kokardy znajduje się w pierwszym pawilonie Muzeum. Tak jak kokarda koncentrycznie rozpościera się z pierwszego pawilonu Muzeum, tak też oddziaływanie historii opowiadanej w Muzeum ogarnia swym zasięgiem coraz szersze kręgi. Idąc dalej w tej symbolice można dopowiedzieć, że słowo „kręgi” należy rozumieć bardzo szeroko. Są to kręgi odbiorców ekspozycji w czasie rzeczywistym, gdziekolwiek są przed, czy po odwiedzinach Muzeum, ale i kręgi ludzi, społeczeństwa, narodu, na których historia, której centrum widzimy w Ossowie oddziałuje poprzez pokolenia od 1920 roku. Gdyby powiększać kokardę, jej zasięg w wymiarze czasowym, duchowym, terytorialnym i interpretacji historycznej byłby nieograniczony, tak jak znaczenie zwycięstwa 1920 roku miało, ma i mieć będzie nieograniczone oddziaływanie, o ile było, jest i będzie właściwie uświadomione.

 

Wychodząc z powyższego symbolicznego przedstawienia struktury ekspozycji możemy zarysować jej realne odzwierciedlenie w samym budynku Muzeum, które pomoże opisać zamierzony tok narracji.

 

 

 

 

 

Biorąc za początek opowieści środek kokardy, czyli punkt centralny pawilonu pierwszego, widzimy, że rozpościera się ona w sposób jednolity i pełny „falami” m.in. wzdłuż podłużnej osi Muzeum.

 

Dla uproszczenia można przyjąć, iż każda przestrzeń zaplanowana w Muzeum podlega oddziaływaniu centrum pierwszego pawilonu, czyli środka kokardy, gdzie znajduje się konstytuujący całą muzealną narrację początek opowieści.

 

Środek kokardy, czyli początek opowieści ma także symbolicznie pojawić się w świadomości zwiedzającego Muzeum. Każdy zwiedzający po odbyciu wizyty w Muzeum ma zatem mieć potencjał, aby historię, której początek znalazł w Muzeum w Ossowie umiejscowił w sobie i ją rozprzestrzeniał wokół siebie i przez nią oddziaływał na innych, tak jak koncentrycznie rozprzestrzenia się kokarda i tak jak „kręgami” oddziałuje i oddziaływała przez pokolenia na Polaków historia 1920 roku.

 

W ślad za tym przedstawieniem toku narracji nałożonej na przestrzeń Muzeum widać, iż wspomniane wcześniej ogólne założenia ścieżki zwiedzania nabierają szczególnego sensu.

 

I tak w pierwszym pawilonie, zaraz za strefą wejściową przewiduje się pierwszy blok tematyczny ekspozycji stałej, czyli wprowadzenie w tematykę Muzeum i historię Boju pod Ossowem. To właśnie Bój pod Ossowem ma być tym środkiem kokardy, centrum Muzeum, z którego rozejdzie się falami dalsza opowieść. Tak jak Ossów i jego historia stały się powodem umiejscowienia Muzeum, tak też Ossów i jego historia stają się pierwszym elementem opowieści, tematem i wydarzeniem konstytuującym nie tylko strukturę narracyjną ekspozycji ale samą opowieść i historię prezentowaną w Muzeum.

 

W Ossowie 14 sierpnia walczyła Armia Ochotnicza, stąd kokarda. To tu po raz pierwszy odparto bolszewików w ich pochodzie na Warszawę, kilka godzin wcześniej niż odbito Wólkę Radzymińską i dzień przed ostatecznym odbiciem Radzymina oraz przed główną kontrofensywą znad Wieprza decydującą o zwycięstwie w całej Bitwie Warszawskiej. To tu dzięki ofiarnej walce Polaków nie pozwolono przerwać frontu najbliżej Warszawy dzięki czemu nie dopuszczono bolszewików do stolicy.

 

Zwycięstwo w Ossowie miało znaczenie nie tylko duchowego przełomu ale pozwoliło ustabilizować sytuację wojskową na tym najważniejszym odcinku walk z napierającymi na Warszawę jednostkami Armii Czerwonej.

 

W Ossowie wreszcie podczas walk 14 sierpnia, śmierć poniósł ks. Ignacy Skorupka, kapelan bardzo zaangażowany w formację duchową polskiej młodzieży, którego jednym z elementów działalności, jako duszpasterza, było dodawanie otuchy młodym ochotnikom w czasie poprzedzającym ich wspólny wymarsz na front z Warszawskiej Pragi. Jego postawa szybko stała się wyznacznikiem odwagi i wiary w zwycięstwo. Kapelan ochotników stał się, jakbyśmy to dziś określili, ikoną polskiego poświęcenia w walce o niepodległość Ojczyzny i przewodnika ku zwycięstwu.

 

Drugim blokiem tematycznym ekspozycji stałej znajdującym się w drugim pawilonie będzie Bitwa Warszawska. Natomiast pawilon trzeci będzie miał wyjątkowy charakter, gdyż znajdzie się w nim miejsce na ekspozycję stałą i czasową, która będzie opowiadać o starciu państw, społeczeństw i narodów w wojnie polsko-bolszewickiej oraz prezentować kontekst współczesny zwycięstwa 1920 roku i najważniejsze wydarzenia w historii Polski od 1920 roku pokazujące łączność pokoleń w ich walce z komunizmem aż do początku jego symbolicznego przełomu w 1980 roku i później.

 

W „kręgach” lub na „falach” ekspozycji znajdą się przestrzenie lub stanowiska ekspozycyjne poświęcone kluczowym wątkom narracji oraz faktom i przedmiotom, których obecność przewidywać będzie scenariusz ekspozycji oraz poszczególne wystawy.

 

W każdym „kręgu” przewidziana jest prezentacja osi chronologicznej, na której naniesione powinny być najważniejsze wydarzenia z tym jednakże zastrzeżeniem, iż układ chronologiczny nie będzie dominował nad układem problemowym. Jego zadaniem będzie jedynie kontekstowe wprowadzenie w temat poszczególnych elementów narracji. Ma on porządkować logikę zwiedzania oraz budować poczucie długości trwania prezentowanych wydarzeń.

 

3.      Kluczowe wątki narracji

I.            Drogi prowadzące do niepodległości Polski (przełom XIX/XX w. – 1918)

Ø  Organizacje, inicjatywy, działania, np. Legiony, POW, PPS, Rada Regencyjna, etc.

Ø  Osoby, np. Roman Dmowski, Józef Piłsudski, Ignacy Jan Paderewski, Ignacy Daszyński, etc.

Ø  Idee

Ø  Sprawa polska w państwach zaborczych

Ø  Sprawa polska podczas I Wojny Światowej na arenie międzynarodowej

Ø  Sprawa polska w przededniu wojny polsko – bolszewickiej na arenie międzynarodowej

 

II.            Porównanie sytuacji II RP wobec zagrożenia bolszewickiego do zagrożenia innych państw i narodów europejskich w latach 1917 – 1921

Ø  Wschód i państwa bałtyckie

Ø  Zachód Europy

Ø  Idea rewolucji światowej w tym czasie

 

III.            Obraz wroga

Ø  Spojrzenie współczesne

§  Rewolucja, wojna domowa i totalitaryzm w Rosji przed wojną polsko – bolszewicką

§  Stosunki z bolszewikami przed 1919 r.

§  Bolszewicy na zajętych ziemiach polskich

§  Komunizm po wojnie polsko – bolszewickiej za wschodnią granicą II RP

·         Przed czym się uratowaliśmy

·         Stosunki zagraniczne z ZSRR

·         Co spotkało Polskę po 17.09.1939, czyli przed czym na 19 lat uchroniło Polskę zwycięstwo 1920 roku

§  Idea rewolucji światowej i jej wcielanie w życie po 1921 roku do czasów współczesnych

Ø  Spojrzenie ówczesne

§  Świadomość, świadectwa i źródła nt. rewolucji bolszewickiej w II RP przed 1919 r. – perspektywa polska

§  Biała Polska i spodziewane poparcie nad Wisłą dla rewolucji – perspektywa bolszewicka

 

IV.            Sytuacja wewnętrzna w Polsce przed i w trakcie wojny polsko - bolszewickiej

Ø  walka o granice (Śląsk, Zaolzie, plebiscyty na Warmii i Mazurach, etc.)

Ø  ugrupowania polityczne wobec wojny polsko – bolszewickiej

 

V.            Casus belli

§  Wojna niewypowiedziana

§  Dlaczego trzeba było się bronić lub podjąć walkę

§  Perspektywa bolszewicka

§  Perspektywa polska

§  W oczach zagranicznej opinii publicznej

§  Starcie cywilizacji

 

 

VI.            Stosunek państw Europy i mocarstw do wojny polsko – bolszewickiej

Ø  Pomoc zagraniczna w wysiłku zbrojnym i dyplomatycznym Polski

Ø  Sojusznicy Polski

Ø  Stosunek sąsiadów Polski do wojny i stron walczących w wojnie polsko - bolszewickiej

Ø  Państwa niesprzyjające Polsce i/lub działające na jej szkodę

§  Przejawy

§  Przyczyny

§  Skutki

Ø  Działania dyplomatyczne polskie i bolszewickie

Ø  Stosunek Watykanu do zmagań w wojnie

Ø  Stosunki Polski z sąsiadami (państwami i narodami) na wschodzie przed, w trakcie i po wojnie polsko – bolszewickiej

 

VII.            Działania mobilizacyjne polskie i bolszewickie oddziałujące na:

Ø  Wojsko

Ø  Społeczeństwo

Ø  Zagraniczną opinię publiczną

 

VIII.            Wojsko polskie i bolszewickie

Ø  Rodzaje wojsk i ich wkład w zmagania

§  Piechota, lotnictwo, pancerne, kawaleria, artyleria, zaopatrzenie, etc.

Ø  Nowoczesne, spektakularne i mało znane rodzaje wojsk lub jednostki

§  Floty rzeczne, pociągi pancerne, lotnictwo, itp.

§  Wywiad,kryptologia

Ø  Wojna manewrowa a wojna pozycyjna

Ø  Najbardziej znaczący i wybitni dowódcy

§  W sztabach

§  Na froncie

Ø  Struktura dowodzenia

Ø  Praca i sytuacja w sztabach naczelnych dowództw

Ø  Umundurowanie i uzbrojenie

Ø  Próby stworzenia polskiej Armii Czerwonej

 

 

 

IX.            Najbardziej znaczące teatry działań wojennych podczas wojny polsko – bolszewickiej

Ø  Momenty przełomowe i wydarzenia najbardziej spektakularne

Ø  Np. walki o Radzymin, Białystok, Płock, Zadwórze, Ciechanów

Ø  Np. fronty litewsko – białoruski, wołyński i galicyjski w 1919 r., wyprawa na Ukrainę i odwrót,

Ø  Np. Bitwa nad Niemnem

Ø  Teatr działań wojennych na przedmościu Warszawy

 

X.            Obraz wojny

§  W polu

§  W sztabie

§  W koszarach

§  Wieś

·         w trakcie walk

·         po zajęciu przez bolszewików,

·         stosunki między wojskiem obu stron a ludnością

§  Walki uliczne w miastach,

·         oblężenia,

·         atak,

·         odpór,

·         sytuacja w mieście po zajęciu przez bolszewików

§  Wśród społeczeństwa

§  W niewoli w trakcie wojny

§  Groza i śmierć

§  Bohaterstwo i zwycięstwo

§  Po zwycięstwie

§  Ówczesna ikonografia wojenna, dokumentacja, reportaż, itp.

 

XI.            Bitwa Warszawska

Ø  Kalendarium

Ø  Założenia taktyczne stron

Ø  Układ i stosunek sił

Ø  Etapy formowania się frontów

Ø  Stolica w przededniu Bitwy

Ø  Szturm na Warszawę

Ø  Obrona Warszawy

Ø  Kontrofensywa znad Wieprza, pościg i zniszczenie wojsk bolszewickich

 

XII.            Bój pod Ossowem

Ø  Ochotnicy

Ø  Wojsko Polskie

Ø  Bolszewicy

Ø  Ks. Skorupka

Ø  Miejsce i rola Ossowa jako kluczowego elementu przedmościa Warszawy

Ø  Atak bolszewicki

Ø  Odparcie ataku bolszewickiego

Ø  Sposób prowadzenia walki

Ø  Uzbrojenie, środki walki, rozmieszczenie jednostek i ich ruchy

Ø  Miejsca pamięci w Ossowie 1920 – 2020

 

XIII.            Wspomnienia

§  Pamiętniki

§  Dzienniki

§  Szkice, obrazy

§  Nagrania audio, audio – video

 

XIV.            Społeczeństwo

Ø  Mobilizacja

Ø  Rekrutacja do wojska

Ø  Postawa, morale

§  Np. zbiórki publiczne na obronę, modlitwy, demonstracje patriotyczne,

§  Różne, skrajne postawy społeczeństwa

§  polscy zdrajcy sprawy polskiej

§  Poświęcenie

Ø  Życie codzienne

§  Na wsi z dala od frontu

§  Na wsi blisko frontu

§  W mieście z dala od frontu

§  W mieście blisko frontu

 

XV.            Armia Ochotnicza

Ø  Powstanie Armii Ochotniczej

Ø  Udział w walkach w Ossowie, Bitwie Warszawskiej i wojnie polsko-bolszewickiej

Ø  Dowódcy i żołnierze

Ø  Uzbrojenie i umundurowanie

Ø  Rola Kościoła katolickiego i duchowieństwa innych wyznań

 

XVI.            Historia Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski i losy jego członków przed, w trakcie i po wojnie polsko – bolszewickiej

 

XVII.            Los jeńców polskich w ZSRR i bolszewickich w II RP po wojnie polsko – bolszewickiej

 

XVIII.            Gospodarka, technika, życie codzienne i nastroje społeczne w Polsce w kontekście wysiłku w obronie niepodległości podczas wojny polsko – bolszewickiej

 

XIX.            Ruch chłopski, włościanie i ziemiaństwo w obliczu zagrożenia bolszewickiego i wojny polsko – bolszewickiej

 

XX.            Kościół katolicki w Polsce i jego udział w zwycięstwie 1920 roku

Ø  Inne religie i stosunek ich wyznawców do wydarzeń wojennych

 

XXI.            Ochotnicza Legia Kobiet i rola kobiet w wojnie polsko – bolszewickiej

 

XXII.            Polskie i zagraniczne organizacje społeczne i instytucje państwowe, publiczne i prywatne zaangażowane w wysiłek wojenny po stronie Polskiej

 

XXIII.            Wysiłek militarny wszystkich ziem Polski

Ø  kontekst terytorialny i zaangażowanie poszczególnych ziem polskich

Ø  różnorodność i pochodzenie jednostek wojskowych

 

XXIV.            Mniejszości narodowe II RP wobec wojny polsko – bolszewickiej

 

 

 

 

XXV.            Wybitne i charyzmatyczne postaci po stronie polskiej (politycy, wojskowi, ludzie kościoła, artyści, dyplomaci, etc.)

Ø  Spośród elity i ogólnie rozpoznawalni

Ø  W „szeregach” (np. dowódcy polowi związków taktycznych, kapelani, itp.)

 

XXVI.            Postaci które odegrały rolę w wojnie w relacjach dwustronnych lub oddziaływały na politykę lub opinię publiczną w swoich krajach lub międzynarodową opinię publiczną (politycy, wojskowi, artyści, dyplomaci):

Ø  po bolszewickiej stronie

Ø  po stronie mocarstw

Ø  po stronie państw sojuszniczych wobec Polski

 

XXVII.            Geneza idei i symboliki obecnej podczas wojny polsko – bolszewickiej

Ø  Np. kokarda Armii Ochotniczej, gwiazda radziecka, itd.

 

XXVIII.            Ikonografia polska i bolszewicka w trakcie wojny polsko - bolszewickiej

Ø  Materiały propagandowe

Ø  Prasa

Ø  Publikacje (książki, broszury, dokumenty)

 

XXIX.            Potencjał kulturotwórczy wojny polsko-bolszewickiej i zwycięstwa 1920 roku

 

XXX.            Wojna polsko – bolszewicka, Bitwa Warszawska, Bój pod Ossowem w kinematografii polskiej i zagranicznej

 

XXXI.            Kapitał z którym weszła zwycięska Rzeczpospolita w okres międzywojenny

 

XXXII.            Fundamenty ładu społecznego i państwowości polskiej wynikające wprost ze zwycięstwa 1920 roku

 

XXXIII.            Historia i spuścizna wojny polsko – bolszewickiej w II RP

Ø  Kultywowanie tradycji – np. Grób Nieznanego Żołnierza

Ø  Upamiętnienia

Ø  Literatura, film, teksty kultury

 

XXXIV.            Historia i spuścizna wojny polsko – bolszewickiej w PRL

Ø  Walka z pamięcią

Ø  Walka o pamięć

 

XXXV.            Pamięć o wojnie polsko – bolszewickiej po 1989 r.

Ø  Miejsce w kulturze

Ø  Miejsce w przestrzeni

Ø  Miejsce w świadomości społecznej Polaków

 

XXXVI.            Ludzie zaangażowani w walkę w 1920 r i ich losy po wojnie

Ø  zwykli żołnierze rekrutujący się z włościan i robotników

Ø  Politycy II RP,

Ø  Naukowcy,

Ø  Artyści

Ø  Przedstawiciele elit II RP

Ø  Bohaterowie II Wojny Światowej,

Ø  Żołnierze Wyklęci,

Ø  Słynni potomkowie walczących żołnierzy i ochotników w 1920 rok

 

XXXVII.            Owoce zwycięstwa 1920

Ø  dla Polski

§  tradycja,

§  poczucie siły, dumy, wolności,

§  utrwalenie etosu bohaterstwa i walki za Ojczyznę

§  pozycja Józefa Piłsudskiego i środowisk z nim związanych w II RP

§  postaci, które weszły do panteonu bohaterów narodowych

Ø  Europy

Ø  Sojuszników II RP

 

XXXVIII.            Syntetyczny obraz II RP, jej sukcesów i spuścizny

 

XXXIX.            Skutki porażki w wojnie

Ø  dla Rosji i narodów w ZSRR

 

XL.            Kontynuacja zwycięskiej walki Polaków z komunizmem 1920 – 1991

 

 

Rozdział V

Materiały pomocnicze w załącznikach:

1.      Wizualizacje i schematy

2.      Materiały studyjne

·         studium historyczne określające obszar i przebieg działań bojowych pod Leśniakowizną i Ossowem 13 – 14 sierpnia 1920 r.

·         studium wartości kulturowych obszaru pola Bitwy Warszawskiej 1920 roku

3.      Obszar Parku Kulturowego

4.      Mapy i szkice (przykłady)

 

 * W razie problemów z rozpakowaniem plików polecamy pobrać oprogramowanie do rozpakowywania plików .rar, np. z podanego linka

 


Kontakt

nr tel/fax

(0-22) 209-50-78

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

 

Przejdź do kontaktu

Login Form