fot. aukcja internetowa

 

W Bitwie Warszawskiej walczyli żołnierze wielu różnych formacji. W obronie stolicy brały udział również formacje, których szlak bojowy daleko wykraczał poza rok 1920. Taką formacją był Nowogródzki Pułk Strzelców (przemianowany później na 80 Pułk Piechoty), który w dniach 14 i 15 sierpnia brał udział w krwawej obronie Radzymina, a w kampanii wrześniowej bronił Warszawy.

 

Nowogródzki Pułk Strzelców został sformowany 11 lipca 1919 roku w Lidzie przez stworzenie I batalionu na bazie batalionu uzupełnień z 1 Dywizji Litewsko Białoruskiej. Następnie w kwietniu 1920 roku powstał II batalion (z batalionu marszowego), a w czerwcu III batalion (z batalionu zapasowego 17 pułku piechoty). Chrzest bojowy pułk przeszedł podczas walk pod Filipowiczami. Zimę 1919-1920 pułk spędza na froncie. Od maja prowadzi walki odwrotowe pod Chorodźcem i Berezyną. 20 czerwca udaje się im powstrzymać atak dużych sił bolszewickich nad rzeką Czernic. Niedługo później zostaje rozbity podczas dalszych walk III batalion pułku.

 

I i II batalion kontynuuje walki odwrotowe i dociera do Radzymina gdzie w dniach 14-15 sierpnia prowadzi krwawe walki w obronie dojścia do Warszawy zakończone sukcesem. Po zwycięstwie pod Radzyminem pułk bierze udział w pościgu za pobitym przeciwnikiem, a także, między 20-26 września w bitwie nad Niemnem, gdzie zdobywa przedmieścia Grodna.

 

W październiku pułk znalazł się w składzie dowodzonych przez generała Lucjana Żeligowskiego zbuntowanych wojsk, które opanowały Wilno. Pułk znajdował się wtedy w składzie 2 Brygady Piechoty 1 Dywizji Piechoty Litewsko Białoruskiej Wojsk Litwy Środkowej. Wiosną 1921 roku pułk otrzymał już oficjalnie nazwę 80 Pułk Piechoty, a jego siedzibą stały się koszary w Słonimiu (stąd pojawia się niekiedy nazwa strzelców Słonimskich). 15 lipca 1923 roku generał Stanisław Szeptycki wręczył pułkowi sztandar ofiarowany przez społeczeństwo Nowogródzkie.

 

W roku 1921 została zatwierdzona także odznaka pułkowa w kształcie czerwonego krzyża maltańskiego wewnątrz którego umieszczono na czerwonym tle srebrnego orzełka. Pułk cały okres międzywojenny spędził w Słonimiu gdzie wspólnie z 79 i 78 pułkiem piechoty tworzył 20 dywizje piechoty.

 

 

 

W dniu 22-23 marca 1939 roku 20 dywizja, w tym 80 Pułk Piechoty, w trybie alarmowym została zmobilizowana i skierowana w rejon miasta Mławy, wchodząc w skład powstałej wtedy Armii Modlin. Po rozpoczęciu wojny od 1 do 3 września żołnierze powstrzymywali ataki 3 armii niemieckiej. 4 września dywizja wraz 80 pułkiem rozpoczęła odwrót w kierunku Modlina. Pod Dębe 20 dywizja ponosi dość duże straty i kieruje swój odwrót na Białobrzegi i Nieporęt, gdzie pułki dywizji bronią przepraw przez Bugonarew. 13 września pułk cofa się w kierunku Warszawy gdzie zajmuje pozycje obronne na Zaciszu przy ulic Radzymińskiej. Tu 14 września rozpoczyna się pełna poświęcenia obrona Warszawy. Żołnierze 80 pułku po 19 latach ponownie stają na tym samym kierunku obrony stolicy co w roku 1920, przesunięci zaledwie o 10-15 km od poprzedniego miejsca ich chwały. Pułk utrzymuje swoje stanowiska do 27 września kiedy to na rozkaz generała Juliusza Rómmla cały garnizon, który bronił stolicy składa broń.

 

Stanisław Ślesicki był dowódcą III plutonu, 8 kompanii, 80 Pułku Piechoty Strzelców Nowogródzkich. Jest ostatnim żyjącym żołnierzem, który brał udział w Bitwie pod Mławą.

fot. Adam Klimczak/Wikipedia

 

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku błyskawicznie rozpoczął się proces formowania polskiego wojska. Pojawiło się wiele formacji: piechota, artyleria, kawaleria, a także marynarka, lotnictwo, broń pancerna. Jednym z rodzajów broni pancernej były pociągi. Dokładna ilość tego typu uzbrojenia w latach 1918-1921 jest trudna do ustalenia, ale mogło to być około 90 pociągów pancernych. Trzeba jednak nadmienić, że większość była składami improwizowanymi i często ich żywot był krótki.

 

Pociągi były wytwarzane w Krakowie, Lwowie, Warszawie, Wilnie i Stanisławowie. Posiadaliśmy też kilka składów zdobycznych od Austriaków i Niemców, ale tych było zaledwie kilka. W czasie wojny polsko-bolszewickiej używaliśmy około 50 pociągów których nazwy dało się ustalić. Jednak na skutek strat i uszkodzeń poniesionych podczas walki liczba pociągów gotowych do użytku nie była większa niż 20. Podczas polskiego odwrotu 1920r w walce straciliśmy aż osiem składów: „Boruta” „Generał Dąbrowski” „Generał Dowbor” „Generał Konarzewski” „Generał Listowski” „Generał Sikorski” „Piłsudczyk Szeroki” „Pionier Szeroki”.

 

Dlatego kiedy Rosjanie znaleźli się na przedpolach stolicy tylko kilka było gotowych do walki a wśród nich: „Paderewski” „Danuta” „Mściciel”. Te trzy pociągi zostały przydzielone do 1 armii, której zadaniem była obrona Warszawy. Wszystkie działały w okolicach Wołomina. Wiadome jest, że 12-13 sierpnia pociąg pancerny „Mściciel” wspólnie z batalionem piechoty bronił stacji kolejowej w Tłuszczu lecz po osaczeniu przez Rosjan został zmuszony do odwrotu. W dniu 14 sierpnia dwa pociągi pancerne „Danuta” i „Mściciel” wspólnie z żołnierzami 47. pułku piechoty odparły natarcie bolszewików na Wołomin. Tego samego dnia z okolic Kobyłki prawdopodobnie „Paderewski” i „Mściciel” dokonał skutecznego ostrzału stanowisk rosyjskiej artylerii w rejonie wsi Leśniakowizna. Działania te zostały odnotowane w rosyjskich raportach z tego rejonu walk i ułatwiło żołnierzom polskim odbicie Ossowa.

 

W dniach 15 i 16 sierpnia pociągi zostały skierowane do wsparcia 15 dywizji piechoty. Dnia 17 sierpnia wspólnie z piechotą wspartą czołgami i samolotami zaskakują przeciwnika i opanowują Mińsk Mazowiecki. Dnia 18 sierpnia pociąg pancerny „Paderewski” podczas wykonywania patrolu bierze do niewoli 860 osobowy oddział sowiecki. W sierpniu oddział pociągów broniących Warszawy zostaje rozwiązany i służy do końca wojny w innych formacjach. „Padarewski” przez jakiś czas zmienił również nazwę na „Generał Żeligowski”. 1 grudnia 1921 w skład wojsk kolejowych wchodziło 26 pociągów pancernych a wśród nich „Paderewski” „Danuta” i „Mściciel” - legendarni obrońcy Warszawy.

 

Gdzie znajduje się grób ks. Skorupki? Jak wyglądał front Bitwy Warszawskiej w sierpniu 1920 roku? Gdzie znajdują się miejsca pamięci związane z bohaterami Boju pod Ossowem? - na te i inne pytania odpowiedź można znaleźć w bezpłatnej aplikacji przygotowanej przez Samorządową Instytucję Kultury „Park Kulturowy Ossów – Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku”.

 

Wersja beta programu jest już do pobrania na stronie www.ossow1920.pl. Aplikacja jest wersją testową – oznacza to, że może jeszcze zawierać błędy i niedociągnięcia. Dlatego zachęcamy do pobierania i testowania programu, a także do podzielenia się uwagami pisząc na maila Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript. . Najbardziej wartościowe uwagi nagrodzimy gadżetami z logiem Instytucji.

 

Program został przygotowany, aby popularyzować wiedzę na temat Bitwy Warszawskiej i wojny polsko-bolszewickiej. Pozwala zorientować się gdzie znajdują się miejsca pamięci związane z 1920 rokiem – zarówno w Ossowie, jak i Warszawie, zawiera też kalendarium najważniejszych wydarzeń. Aby pobrać aplikację wystarczy KLIKNĄĆ W LINK. Program jest również dostępny bezpłatnie w sklepie Google Play.

 

W środę wołomińscy radni przegłosowali uchwałę w sprawie ograniczenia obszaru Parku Kulturowego w Ossowie. To dobra wiadomość dla mieszkańców, bo daje szansę na inwestycyjne odblokowanie działek położonych wzdłuż ul. Matarewicza.

 

Przypomnijmy – obszar Parku Kulturowego „Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku” został ustanowiony w 2009 roku i objął większość terenu dzisiejszego Ossowa. Park powstał, aby chronić krajobraz teatru działań zbrojnych w sierpniu 1920 roku. Niestety daleko idące obostrzenia konserwatora skutkują ograniczeniami w dysponowaniu gruntami przez właścicieli nieruchomości położonych w obszarze Parku Kulturowego.

 

Jeszcze w 2012 roku z inicjatywy burmistrza Wołomina Ryszarda Madziara rozpoczęły się rozmowy z konserwatorem zabytków na temat ograniczenia obszaru parku. W styczniu 2013 roku w rozmowy aktywnie włączyła się nowopowołana Samorządowa Instytucja Kultury „Park Kulturowy Ossów Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku”. Rozmowy miały na celu wyłączenie spod ochrony przede wszystkim ulicy i położonych wzdłuż niej nieruchomości.

 

Zaproponowany w przegłosowanej uchwale przebieg granic pozawala na wyłączenie nieruchomości położonych bezpośrednio przy ul. Matarewicza, zostawiając jedynie wąski pas ziemi łączący obie strony parku na wysokości krzyża ks. Ignacego Skorupki.

 

 

Po zakończeniu I Wojny Światowej Wojsko Polskie dysponowało bardzo zróżnicowanym uzbrojeniem. Broń pochodziła z zasobów armii zaborczych, a także ściągniętą razem z jednostkami formującymi się na obczyźnie oraz zakupioną za granicą. Broń tą możemy podzielić na trzy podstawowe rodzaje: 1) pistolety i rewolwery, 2) karabiny i karabinki, 3) broń maszynowa.

 

Niezależnie od rodzaju, broń z racji zaborów była głównie pochodzenia niemieckiego, rosyjskiego, lub austriackiego.

 

1) Broń krótka to głównie niemieckie pistolety P08 Parabellum, Mauser C96, Mauser M1914, Dreyse M1907, Sauer 1913 czy rewolwer Reichsrevolver M1879. Austro-węgierskie pistolety Frommer M1910, Roth-Krnka M.7, Steyr M1912, rewolwer Rast & Gasser M1898 czy rosyjskie Nagant wz. 1895. Należy tu dodać sporą ilość francuskich Mle 1873, Mle 1892 belgijskich Browning M1900 , Browning M1910 czy amerykański Colt M1911.

 

2) Karabin i karabinki jakie występowały w naszej armii to niemieckie Mauser wz. 98 (Gewehr 98), Mauser wz.88 (Gewehr 88). Austryjackie Mannlicher M1890, Mannlicher M1895 jak i przestarzałe karabin Werndl M1867. Rosyjski karabin Mosin wz. 1891 karabinek Mosin wz. 1907 japońskie Arisaki czy chociażby produkowane przez USA dla Rosji Winchester Model 1895.

 

3) Wraz z armią Hallera do Polski dotarły karabiny Lebel Model 1886 i Berthier Model 1907. Oprócz wymienionych wcześniej typów pojawiły się jeszcze zakupione od Włochów karabiny Carcano Mod. 91 i od Anglii karabiny ROSS i Lee-Enfield. Broń maszynową możemy podzielić na ręczne karabiny maszynowe (RKM) i ciężkie karabiny maszynowe (CKM). RKMy to niemieckie Maximy 08-15, duńskie Madseny M1903, francuski Chauchat Mel15 i brytyjski Lewis. CKMy były reprezentowane przez niemieckie Maximy 08, rosyjskie Maximy wz.1905 i wz.1910 Austro-węgierskie Schwarzlose M.7/12 i francuski Hotchkiss Mle 1914.

 

Tak wielka różnorodność uzbrojenia powodowała wiele problemów z zaopatrzeniem wojska w amunicje a trzeba nadmienić, że nie jest to pełna lista uzbrojenia strzeleckiego jakie występowało w naszej armii.

 

 


Kontakt

nr tel/fax

(0-22) 209-50-78

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

 

Przejdź do kontaktu

Login Form